ASIAD 20 ngày 25/9: Hai trận tứ kết bóng đá và vết nứt nằm ở cột huy chương đồng

Bản cập nhật lúc 06:00 sáng 25/9 trên trang tin của đài truyền hình quốc gia đưa ra một bảng huy chương gọn gàng: 1 vàng, 1 bạc, 15 đồng. Tôi đọc bảng đó ba lần trong lúc chờ cà phê, và lần nào mắt cũng dừng ở cột thứ ba. Mười lăm lần bước lên bục, một lần đứng ở bậc cao nhất. Một đoàn thể thao có mặt ở gần như mọi lượt chung kết lại chỉ chạm được đỉnh đúng một lần.

Ba tiếng sau, các dòng cập nhật bổ sung thêm những con số khác. Lúc 09:10, hai kình ngư Việt Nam bơi 400m tự do với thành tích 3 phút 50,65 giây và 3 phút 51,88 giây, xếp thứ ba và thứ tư ở lượt bơi của mình, giành vé vào chung kết. Lúc 09:29, thuyền K2 500m nam về đích với 1 phút 38,449 giây, hạng ba bán kết, cũng vào chung kết. Ở nội dung 10m súng ngắn hơi đồng đội hỗn hợp, cặp xạ thủ Việt Nam ghi 578 điểm, xếp thứ sáu và dừng lại.

Ba dòng đó cùng bảng huy chương buổi sáng kể một câu chuyện thống nhất hơn nhiều so với vẻ rời rạc của một bản tin trực tiếp.

ASIAD 20 đang diễn ra tại Aichi – Nagoya, Nhật Bản. Ngày 25/9 dày đặc với đoàn Việt Nam: canoeing, bơi, bắn súng, cử tạ hạng 57kg nữ, thể dục dụng cụ nhảy chống nam, wushu, rowing, karate kata, điền kinh 4x400m hỗn hợp, teqball và esports. Phần được chờ đợi nhất nằm ở hai khung giờ: 13:00, tuyển nữ Việt Nam gặp Trung Quốc ở tứ kết; 17:30, U23 Việt Nam gặp U23 Hàn Quốc, cũng ở tứ kết.

Khoảng cách giữa hai trận là bốn tiếng rưỡi. Về mặt lịch thi đấu, đó chỉ là một con số. Về mặt tâm lý, đó là một ngày mà dư luận bóng đá trong nước bị dồn vào một khung giờ duy nhất, với hai kết quả có thể kéo tâm trạng theo hai hướng ngược nhau.

Điều đáng nói trước tiên không nằm ở bóng đá. Tỷ lệ 15 trên 17 huy chương là đồng cho thấy vấn đề của đoàn Việt Nam ở kỳ đại hội này nằm ở bước chuyển hóa, không phải ở bước góp mặt. Đây là dấu hiệu quen thuộc của một đoàn có chiều sâu nhưng thiếu lực lượng ở tầng tranh vàng: rất nhiều vận động viên vào đến bán kết, vào đến chung kết, rồi dừng đúng ở nơi khoảng cách trình độ lộ ra rõ nhất.

Bắn súng là ví dụ rõ nhất trong ngày. Đây vốn là môn truyền thống của Việt Nam ở đấu trường châu lục, nơi mỗi kỳ đại hội người ta vẫn chờ ít nhất một tấm vàng. Trinh Thu Vinh đã có huy chương đồng ở nội dung 10m súng ngắn đồng đội nữ, nhưng đúng trong ngày hôm đó, ở nội dung hỗn hợp, kết quả dừng ở 578 điểm và vị trí thứ sáu. Một gã khổng lồ ngủ quên không đánh mất phong độ trong một buổi sáng; nó đánh mất phong độ qua những lần trượt suất hỗn hợp mà không ai kịp nhận ra. Khác biệt giữa nội dung cá nhân và nội dung hỗn hợp thường đến từ khâu đồng bộ, không phải từ nền tảng kỹ thuật. Đó là bài toán ghép cặp, không phải bài toán tài năng.

Bơi 400m tự do cũng cần được đọc cho đúng. Hai thành tích 3:50,65 và 3:51,88 đủ để vào chung kết, nhưng chuẩn tranh huy chương ASIAD ở nội dung này trong nhiều kỳ gần đây thường nằm quanh vùng 3:44 đến 3:47, con số cần được kiểm chứng theo kết quả chính thức của kỳ đại hội hiện tại. Vào chung kết là tiến bộ thật, nhưng không phải suất tranh huy chương. Gộp hai điều đó làm một sẽ tạo ra kỳ vọng sai, rồi thất vọng cũng sai nốt.

Canoeing K2 500m nam với 1:38,449 ở bán kết là trường hợp khác: đây là môn Việt Nam đầu tư có trọng điểm, và một suất vào chung kết ở cự ly này là cơ hội chuyển hóa cụ thể nhất trong ngày. Kết quả chung kết vẫn phụ thuộc vào làn bơi, gió và nhịp xuất phát, những thứ không thể suy ra từ con số 1:38,449.

Rồi đến bóng đá. Trong toàn bộ 39 điểm thông tin của bản tin trực tiếp, bóng đá chỉ chiếm bốn dòng, và bốn dòng đó chỉ có giờ bóng lăn cùng tên đối thủ. Không có danh sách đội hình, không có thông tin về suất quá tuổi, không có bất kỳ chi tiết chiến thuật nào. Tôi đã thấy một vết nứt trên bản đồ bóng đá, và nó bắt đầu từ bảng huy chương: một đoàn thể thao quen có mặt ở vòng cuối cùng nhưng hiếm khi đổi sự hiện diện thành kết quả cuối cùng.

Với bóng đá, hai trận tứ kết cùng ngày đặt ra hai bài toán khác nhau về bản chất. Ở bóng đá nam, thứ quyết định không nằm trên sa bàn mà nằm ở khâu tổ chức: giải vận hành theo cấu trúc U23 cộng một số suất quá tuổi, và quan trọng hơn, nó không nằm trong lịch thi đấu quốc tế của FIFA. Các câu lạc bộ V.League vì thế không bắt buộc phải nhả quân. Mỗi suất quá tuổi nhả ra giữa mùa giải là một khoản đóng góp mà câu lạc bộ tự nguyện chịu, và nếu đội hình không đủ mạnh nhất, kết quả trận tứ kết phải được đọc như hệ quả của một ràng buộc hành chính trước khi được đọc như hệ quả của năng lực.

Ở bóng đá nữ, câu chuyện nằm ở chỗ khác. Đối thủ Trung Quốc ở tầng cao hơn, và việc đá lúc 13:00 giữa cuối tháng chín tại Nhật Bản mang theo tải nhiệt và độ ẩm đủ để bào mòn cường độ pressing trong hiệp hai. Một đội đá khối thấp rồi chuyển trạng thái nhanh chịu ảnh hưởng của cái nóng theo cách khác một đội kiểm soát bóng. Đó là biến số môi trường, thứ người xem qua truyền hình gần như không cảm nhận được.

Có một cách đọc khác mà tôi buộc phải tự phản biện. Tỷ lệ huy chương đồng cao chưa chắc là bằng chứng của thất bại trong khâu chuyển hóa. Nó có thể là hệ quả của một chiến lược đầu tư có chủ đích vào những môn có nhiều nội dung trao huy chương, nơi suất vào bán kết dễ đạt hơn nhiều so với suất vào chung kết. Nếu vậy, 15 tấm đồng là dấu hiệu của chiều rộng, và việc thiếu vàng là câu chuyện của nguồn lực, không phải của bản lĩnh.

Tôi cũng không chắc về khung "dưới cơ" dành cho cả hai đội bóng. Không phải họ yếu, chỉ là chúng ta chưa từng đủ kiên nhẫn để nghe họ thở. Bóng đá nữ Việt Nam trong vài năm qua đã thu hẹp khoảng cách với nhóm đầu châu Á ở một số thời điểm trận đấu, và cách nói "dưới cơ" dễ biến thành cái cớ để miễn trừ mọi phân tích. Nếu chỉ gọi tên khoảng cách rồi dừng lại, người ta sẽ bỏ qua đúng phần thú vị nhất: cách một đội bị đánh giá thấp tổ chức phòng ngự, chọn thời điểm phản công và giữ nhịp trong hai mươi phút cuối.

Một điều nữa cần nói thẳng vì nó liên quan đến độ tin cậy của nguồn. Bản tin có hai chỗ tự mâu thuẫn: tên vận động viên đánh cặp với thuyền K2 500m nam xuất hiện dưới hai cách viết khác nhau ở hai lần cập nhật, và danh sách huy chương đồng chỉ liệt kê 13 nội dung trong khi tổng số được nêu là 15. Bản tin trực tiếp cập nhật liên tục, và chính đặc điểm đó khiến lỗi đánh máy cùng lỗi số học khó được sửa. Dùng nó làm tư liệu tham chiếu thì được; dùng nó làm bằng chứng duy nhất thì không.

Chỉ số đáng theo dõi trong phần còn lại của kỳ đại hội không phải số lần vận động viên Việt Nam vào chung kết, mà là tỷ lệ chuyển hóa từ chung kết thành huy chương vàng. Một đoàn có thể vào hai mươi trận tranh huy chương và trở về với một tấm vàng; điều đó nói lên nhiều về cấu trúc đầu tư hơn là về tinh thần thi đấu.

Còn với ngày 25/9, tâm trạng của cả ngày sẽ được quyết định trong khoảng từ 13:00 đến 19:30. Canoeing và bơi đã làm phần việc của họ bằng cách đưa người vào chung kết. Phần việc còn lại nằm ở một khung giờ mà bất kỳ ai theo dõi thể thao Việt Nam cũng nên chuẩn bị tinh thần cho cả hai kịch bản cùng lúc.