Ba người phụ nữ trên vòng lặp 6,706 km: Rasselbock Backyard Ultra và bài học từ con số 21%

Đêm thứ hai tại Hardwick Estate, Derbyshire, tiếng còi không vang. Chỉ có đồng hồ. Đúng mỗi giờ, những vận động viên còn lại phải có mặt ở vạch xuất phát của vòng lặp 6,706 km. Ai không ra, người đó dừng. Ai ra muộn một giây, người đó cũng dừng. Đến giờ thứ 25, khu vực xuất phát chỉ còn ba bóng người — và cả ba đều là phụ nữ.

Trong tổng số 141 vận động viên ghi danh tại Rasselbock Backyard Ultra, khoảng 30 người là nữ, tức 21%. 111 người còn lại là nam, tức 79%. Vậy mà khi những người cuối cùng còn trụ được trên đường đua, danh sách ba người đứng cuối cùng không có một cái tên đàn ông nào. Ban tổ chức gọi đó là bục podium chỉ có nữ giới đầu tiên trong lịch sử backyard ultra tại Vương quốc Anh.

Đọc thông tin này, điều khiến tôi dừng lại không phải là danh hiệu. Mà là con số 21%.

Backyard Ultra là gì, và tại sao nó khác mọi giải chạy khác

Backyard Ultra là định dạng kỳ lạ nhất của thể thao sức bền. Không có đích cố định. Không có vạch finish. Người ta chạy một vòng lặp, mỗi giờ một lần, đúng giờ, cho đến khi chỉ còn một người duy nhất còn có thể bước ra vạch xuất phát. Người đó là "last one standing" — người trụ lại cuối cùng. Tất cả những người còn lại, về mặt kỹ thuật, đều bị tính là DNF — không hoàn thành — dù họ đã chạy hàng trăm cây số trong nhiều ngày.

Vòng lặp tại Hardwick dài 4,16 dặm, tức 6,706 km. Nếu giữ đủ 24 vòng trong 24 giờ, vận động viên chạy đúng 100 dặm, tương đương 160,9 km. Tốc độ yêu cầu để hoàn thành một vòng mỗi giờ rơi vào khoảng 8 phút 57 giây mỗi km, tương đương 14 phút 24 giây mỗi dặm. Với người chạy bộ phong trào, đó là nhịp dễ chịu. Với vận động viên marathon, đó là nhịp chạy nhẹ trong buổi sáng cuối tuần.

Nhưng không ai chạy 24 giờ liên tục với nhịp 8:57/km. Vấn đề không nằm ở tốc độ. Vấn đề nằm ở việc lặp lại đúng nhịp đó mỗi giờ, trong nhiều giờ, khi cơ thể tích lũy mệt mỏi, khi giấc ngủ trở thành một món hàng xa xỉ, và khi đầu óc bắt đầu đưa ra những quyết định sai lầm.

Định dạng này gần như tước bỏ yếu tố tốc độ thuần túy. Nó biến cuộc đua thành bài kiểm tra về kỷ luật nhịp độ, khả năng chịu đựng thiếu ngủ, và chất lượng của đội ngũ hỗ trợ — crew. Một vận động viên chạy nhanh hơn nhưng không biết tiết chế sẽ bị loại trước một người chạy chậm hơn nhưng kiên nhẫn. Trong định dạng này, sức mạnh thể chất không phải yếu tố quyết định duy nhất. Và đó là lý do khoảng cách giới tính có thể bị thu hẹp.

Tôi từng dẫn chương trình thể thao nữ trong nhiều năm, và tôi học được một điều: khi một định dạng thi đấu không bị chi phối bởi sức mạnh cơ bắp, phụ nữ thường tiến gần hơn tới đỉnh cao hơn người ta tưởng. Backyard Ultra là ví dụ rõ ràng nhất mà tôi từng thấy.

Con số 21% và điều nó thực sự nói

Tại Vương quốc Anh, các giải ultra đường dài ghi nhận tỷ lệ nữ tham gia tăng dần trong nhiều năm. Con số 21% tại Rasselbock nằm trong xu hướng đó. Nhưng điều đáng chú ý không phải là tỷ lệ tham gia. Mà là tỷ lệ thắng.

Khi 21% vận động viên chiếm trọn ba vị trí đầu, xác suất xảy ra ngẫu nhiên là rất thấp. Về mặt thống kê, nếu kết quả hoàn toàn ngẫu nhiên, khả năng cả ba người trụ lại cuối cùng đều là nữ chỉ vào khoảng 0,9% — chưa đầy 1%. Con số đó không chứng minh nữ giới chạy ultra giỏi hơn nam giới. Nó chỉ chứng minh một điều: trong một định dạng mà tốc độ không phải yếu tố quyết định, lợi thế sinh lý của nam giới bị nén lại, và khoảng cách về trình độ thực sự thu hẹp.

Dữ liệu không phân biệt giới tính. Chỉ có định kiến mới làm điều đó.

Tôi theo dõi thành phần các giải ultra ở châu Âu trong nhiều năm. Điều tôi thấy là: khi khoảng cách đích bị kéo dài ra, sự khác biệt về thành tích giữa nam và nữ co lại. Ở cự ly marathon, chênh lệch thời gian giữa kỷ lục nam và kỷ lục nữ khoảng 8-10%. Ở cự ly 100km, con số đó thấp hơn. Ở cự ly 24 giờ, khoảng cách tiếp tục thu hẹp. Và ở những định dạng có yếu tố chiến thuật nhịp độ mạnh như Backyard Ultra, người ta bắt đầu thấy những kết quả như thế này.

Nhưng tôi không vội mừng. Một kết quả không tạo thành một xu hướng. Đây là điều tôi phải nói rõ ngay từ đầu.

Phân tích chiến thuật: Tại sao định dạng này công bằng hơn

Backyard Ultra tạo ra một sân chơi mà các chỉ số sinh lý học có lợi thế tuyệt đối cho nam giới bị giảm trọng số. Thứ nhất là thể tích hấp thụ oxy tối đa — VO2 max. Trong các cự ly ngắn và trung bình, VO2 max là yếu tố tiên lượng mạnh nhất. Nam giới trung bình có VO2 max cao hơn nữ giới khoảng 10-15% sau khi tính theo khối lượng cơ. Ở Backyard Ultra, VO2 max gần như không phải yếu tố quyết định, vì tốc độ yêu cầu quá thấp so với ngưỡng sinh lý.

Thứ hai là sức mạnh cơ bắp tuyệt đối. Trong một vòng lặp 6,706 km với tốc độ 8:57/km, vận động viên không cần dùng đến công suất tối đa. Họ chạy ở vùng hiếu khí thấp. Sức mạnh trở thành yếu tố phụ.

Thứ ba là dung tích phổi và khối lượng cơ. Cả hai đều có lợi cho nam giới, nhưng trong định dạng này, lợi thế đó không chuyển hóa thành thành tích vượt trội.

Điều còn lại là những yếu tố mà hai giới chia sẻ gần như bình đẳng: khả năng chịu đau, kỷ luật lặp lại, quản lý giấc ngủ, và — quan trọng nhất — chất lượng ra quyết định khi hệ thần kinh kiệt sức. Đây là vùng mà phụ nữ thường không hề kém cạnh, thậm chí có lợi thế trong một số nghiên cứu về khả năng chịu đựng mệt mỏi ở ngưỡng thấp kéo dài.

Tôi từng viết về điền kinh nữ trong nhiều năm, và tôi biết rằng các định dạng sức bền dài thường phơi bày rõ nhất sự bất công trong cách truyền thông đối xử với thể thao nữ. Tại sao một nữ vận động viên chạy 160 km được nhắc đến ít hơn một nam vận động viên chạy marathon? Câu trả lời không nằm ở thành tích. Nó nằm ở định kiến.

Khi một cuộc đua được thiết kế để không ai có thể giành chiến thắng bằng sức mạnh thuần túy, thì cuộc đua đó — một cách vô tình — trở thành phép thử công bằng hơn cho hai giới. Backyard Ultra vô tình làm được điều đó.

Đội ngũ hỗ trợ — nhân tố vô hình quyết định

Trong Backyard Ultra, crew không phải là một lựa chọn. Đó là điều kiện sống còn. Mỗi vòng lặp, khi vận động viên về đích vòng, họ có khoảng vài phút nghỉ trước khi vòng tiếp theo bắt đầu. Trong khoảng thời gian đó, crew phải làm được hàng loạt việc: thay giày, bổ sung dinh dưỡng, điều chỉnh thân nhiệt, kiểm tra dấu hiệu chấn thương, và đưa ra quyết định tiếp tục hay dừng lại.

Ba người phụ nữ tại Rasselbock trụ được đến vòng cuối cùng không chỉ nhờ cơ thể. Họ trụ được nhờ hệ thống hỗ trợ đủ tốt để giữ họ trong trạng thái ổn định qua nhiều giờ. Sai lầm nhỏ nhất trong dinh dưỡng hoặc điều chỉnh nhiệt độ có thể kết thúc cuộc đua ngay lập tức.

Trong các giải ultra, tôi từng chứng kiến nhiều vận động viên có nền tảng thể lực hàng đầu bị loại vì crew không đủ nhanh hoặc không đủ hiểu biết. Và ngược lại, tôi từng thấy những người không có thành tích cá nhân nổi bật trụ đến vòng cuối nhờ một crew vận hành như một cỗ máy.

Điều này đưa ra một giả thuyết đáng suy nghĩ: có thể ba người phụ nữ này không phải là ba vận động viên có nền tảng thể lực tốt nhất trong 141 người. Họ có thể chỉ là ba người có hệ thống crew tốt nhất, và ba người ra quyết định tốt nhất trong trạng thái kiệt sức. Trong định dạng này, đó mới là yếu tố quyết định.

Nguồn tin từ ban tổ chức không nêu tên bất kỳ vận động viên nào trong ba người. Đó là một khoảng trống thông tin đáng chú ý, và tôi sẽ quay lại với nó.

Di sản Hardwick và bối cảnh lịch sử

Sự kiện diễn ra tại Hardwick Estate, một khu đất lịch sử thuộc quyền quản lý của National Trust — tổ chức bảo tồn di sản của Vương quốc Anh. Matt Dillon, đại diện của Hardwick Hall, xuất hiện trong thông báo của ban tổ chức. Phần lớn nội dung phần sau của bài báo gốc dành để nói về khu đất này và về Bess of Hardwick — một phụ nữ quyền lực thời Tudor, người từng gây dựng cơ nghiệp và xây dựng Hardwick Hall trong thế kỷ 16.

Việc một giải ultra đường dài được tổ chức tại một khu di sản thuộc National Trust không phải là chuyện ngẫu nhiên. Đây là mô hình kinh tế của các giải thể thao phong trào hiện đại tại Vương quốc Anh: kết hợp giữa thể thao cộng đồng và du lịch di sản. Khách tham dự không chỉ chạy. Họ ở lại, ăn uống, tham quan, và chi tiêu cho khu vực.

Nhưng có một điều đáng chú ý trong cách kể chuyện: ban tổ chức dùng di sản của Bess of Hardwick để liên kết với thành tích của ba vận động viên nữ. Một biểu tượng nữ quyền lịch sử được ghép với một thành tích thể thao nữ đương đại. Đây là một lựa chọn kể chuyện thông minh, nhưng cũng là một lựa chọn có ý đồ rõ ràng.

Tôi không phản đối cách kể đó. Tôi chỉ muốn độc giả nhận ra nó.

Góc phản trực giác: Danh hiệu chưa được xác minh

Đây là phần tôi phải nói thẳng.

Tuyên bố "bục podium chỉ có nữ giới đầu tiên tại Vương quốc Anh" do ban tổ chức đưa ra. Nó không được xác nhận bởi bất kỳ cơ quan quản lý độc lập nào, không có sổ đăng ký quốc gia nào cho thành phần podium của backyard ultra, và không có bên thứ ba nào kiểm chứng. World Athletics không quản lý định dạng này. Không có liên đoàn nào đứng ra xác nhận.

Điều này không có nghĩa là tuyên bố sai. Điều này có nghĩa là nó chưa được kiểm chứng.

Tôi không bao giờ đưa ra nhận định khi chưa nhìn vào con số. Kể cả khi lòng mách bảo khác.

Và ở đây, các con số không tồn tại. Nguồn tin không nêu tên bất kỳ vận động viên nào. Không có thời gian, không có số vòng, không có quãng đường cụ thể cho bất kỳ ai trong ba người. Về mặt báo chí thể thao, đây là một bài báo về vị trí, không phải về thành tích. Không có thành tích cá nhân nào để đánh giá.

Điều đó đưa tôi đến câu hỏi quan trọng hơn: giá trị thực của thành tích này nằm ở đâu?

Nếu nhìn từ góc độ giá trị thi đấu, thành tích này chưa thể đo lường. Nếu nhìn từ góc độ giá trị biểu tượng, nó có ý nghĩa. Ba người phụ nữ đứng trên bục podium tại một giải mà 79% người tham gia là nam giới. Đó là một sự thật. Nó không cần con số để tồn tại.

Nhưng biểu tượng không chuyển hóa thành xu hướng. Một sự kiện đơn lẻ không tạo thành một phong trào. Và 21% tỷ lệ nữ tham gia vẫn là con số khiêm tốn. Phía sau ba người phụ nữ trên bục là 27 người phụ nữ khác đã dừng lại. Phía sau 30 người phụ nữ đó là hàng nghìn phụ nữ không biết đến định dạng này.

Người phụ nữ nói về thể thao thường bị coi là người ngoài cuộc. Tôi gọi đó là định kiến chưa cập nhật.

Giá trị thương mại và giá trị thi đấu

Có một khoảng cách giữa hai loại giá trị này trong thể thao nữ, và Backyard Ultra là ví dụ rõ nét.

Về giá trị thương mại, một sự kiện như thế này có thể hấp dẫn các nhà tài trợ quan tâm đến câu chuyện bình đẳng giới. Một bục podium toàn nữ đầu tiên tại Vương quốc Anh là một dòng tiêu đề tốt. Nó thu hút sự chú ý, nó kể một câu chuyện, và nó có thể được sử dụng trong các chiến dịch truyền thông.

Về giá trị thi đấu, sự kiện này chưa để lại dấu ấn đo lường được. Không có kỷ lục nào bị phá. Không có thông số nào được thiết lập. Không có vận động viên nào được định danh để theo dõi trong tương lai.

Đây là một mô hình mà tôi từng thấy lặp lại nhiều lần trong thể thao nữ: giá trị biểu tượng vượt trước giá trị thi đấu. Nhà tài trợ đầu tư vào câu chuyện trước khi câu chuyện có đủ dữ liệu để đứng vững. Truyền thông đưa tin về khoảnh khắc trước khi hiểu về bối cảnh.

Tôi không chỉ trích điều đó. Tôi chỉ muốn nói rằng: để thể thao nữ phát triển bền vững, cần cả hai. Biểu tượng thu hút sự chú ý. Dữ liệu giữ sự chú ý. Thiếu một trong hai, câu chuyện sẽ sớm tan biến.

Ba người phụ nữ tại Rasselbock đã làm phần khó nhất. Họ trụ lại đến cuối cùng. Phần còn lại — ghi tên, ghi số, ghi thời gian — là việc của những người kể câu chuyện.

Điều gì đang thay đổi

Trong nhiều năm theo dõi thể thao nữ, tôi học được rằng sự thay đổi không đến từ những tuyên bố lớn. Nó đến từ những sự kiện nhỏ được ghi lại đúng cách.

Ba người phụ nữ tại Rasselbock Backyard Ultra không tạo ra một xu hướng. Họ là một điểm dữ liệu. Nhưng nếu trong hai năm tới, tỷ lệ nữ tham gia các giải ultra tại Vương quốc Anh vượt 25%, và nếu có thêm một hoặc hai bục podium toàn nữ nữa, thì điểm dữ liệu này sẽ trở thành khởi đầu của một đường xu hướng.

Lời nhận xét bị bỏ qua năm nào, giờ thành bài giảng cho thế hệ sau. Tôi tin rằng khoảnh khắc này — ba người phụ nữ bước ra vạch xuất phát khi tất cả đàn ông đã dừng lại — sẽ được nhắc đến trong vài năm nữa. Không phải vì nó là một kỷ lục. Mà vì nó là một chỉ dấu.

Dữ liệu không phân biệt giới tính. Nhưng cách chúng ta ghi lại dữ liệu thì có. Khi nào chúng ta ghi đúng, khi đó chúng ta hiểu đúng.

Và khi hiểu đúng, chúng ta sẽ thấy điều mà những người phụ nữ trên vòng lặp Hardwick đã biết từ lâu: trong một cuộc đua không có đích, người kiên nhẫn nhất sẽ là người cuối cùng đứng vững.